{"id":1913,"date":"2019-05-08T23:02:25","date_gmt":"2019-05-08T21:02:25","guid":{"rendered":"http:\/\/tc.gdu.edu.az\/?p=1913"},"modified":"2019-05-08T23:02:25","modified_gmt":"2019-05-08T21:02:25","slug":"9-may-q%c9%99l%c9%99b%c9%99-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/?p=1913","title":{"rendered":"9 May &#8211; Q\u0259l\u0259b\u0259 G\u00fcn\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>1939-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 ba\u015flanan \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si iki imperialist ittifaq aras\u0131nda apar\u0131lsa da, Sovet \u0130ttifaq\u0131na da ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratd\u0131. \u0130lk g\u00fcnd\u0259n alman qo\u015funlar\u0131n\u0131n SSR\u0130 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259yi t\u0259l\u0259b etdi. SSR\u0130 1920-ci ild\u0259 Pol\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi Q\u0259rbi Belorusiya v\u0259 Q\u0259rbi Ukrayna torpaqlar\u0131n\u0131 yenid\u0259n \u00f6z t\u0259rkibin\u0259 qataraq q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirildi.<\/p>\n<p>\u201cB\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si\u201d k\u00f6hn\u0259 SSR\u0130 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n v\u0259 II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si \u0259snas\u0131nda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 veril\u0259n \u00fcmumi add\u0131r. Bu termin ilk d\u0259f\u0259 Stalinin radio il\u0259 xalqa m\u00fcraci\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259dilib. Buna q\u0259d\u0259r is\u0259 Sovet q\u0259zeti olan \u201cPravda\u201d-n\u0131n man\u015fettind\u0259 \u015fablon s\u00f6z birl\u0259\u015fm\u0259si kimi istifad\u0259 olunub v\u0259 eyni m\u0259nan\u0131 ifad\u0259 etm\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Almaniya Sovet \u0130ttifaq\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 22 iyun 1941-ci ild\u0259 ba\u015flad\u0131<\/strong>. Hitler m\u00fcharib\u0259ni ba\u015flamaq \u0259mrini 17 iyunda verib. Fa\u015fist qo\u015funlar\u0131n\u0131n SSR\u0130-nin qap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6yd\u00fcy\u00fc g\u00fcn \u201cB\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n\u201din s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 3 milyon 289 min 850 n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. M\u00fcharib\u0259 ba\u015flanandan ke\u00e7\u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR \u0259razisind\u0259 87 q\u0131r\u0131c\u0131 batalyon, 1124 \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259si t\u0259\u015fkil edib. 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 respublikan\u0131n 600 mind\u0259n \u00e7ox o\u011flan v\u0259 q\u0131zlar\u0131 c\u0259bh\u0259y\u0259 gedib.<\/p>\n<p>SSR\u0130-nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 girm\u0259si il\u0259 II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycandan Sovet Ordusu s\u0131ralar\u0131na 640 min n\u0259f\u0259r g\u00f6nd\u0259rilib<\/strong>. Onlardan 300 mind\u0259n \u00e7oxu h\u0259lak olub. \u00dcmumilikd\u0259 II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 57 milyon adam h\u0259lak olub ki, bunun da 27 milyonu Sovet v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 olub.<\/p>\n<p>Hitler h\u0259l\u0259 1941-ci il iyulun 16-da h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259rinin y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131nda bildirmi\u015fdi ki, Bak\u0131 al\u0131nd\u0131qdan sonra bu \u015f\u0259h\u0259r h\u0259rbi m\u0259nt\u0259q\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdir. Hitler h\u0259l\u0259 bundan xeyli \u0259vv\u0259l \u201cM\u0259nim m\u00fcbariz\u0259m\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cM\u00fcs\u0259lman monqoloidl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259dir. Buna g\u00f6r\u0259 onlar ali irqin qullar\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq ba\u015f komandan Stalinin 1941-ci ilin 18 oktyabr tarixli \u0259mrin\u0259 \u0259sas\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t 77-ci da\u011fat\u0131c\u0131 diviziyas\u0131, 223-c\u00fc milli at\u0131c\u0131, 396-c\u0131 milli at\u0131c\u0131, 402-ci v\u0259 416-c\u0131 milli at\u0131c\u0131 diviziyalar\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 onlar Zaqafqaziya h\u0259rbi dair\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f 44-c\u00fc, 45-ci v\u0259 46-c\u0131 ordular\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil edildil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 SSR\u0130-nin neft v\u0259 neft m\u0259hsullar\u0131, t\u0259yyar\u0259l\u0259rin v\u0259 tanklar\u0131n motor ya\u011f\u0131, benzinl\u0259 t\u0259min edilm\u0259sinin d\u00f6rdd\u0259 \u00fc\u00e7 hiss\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. O d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 istehsal edil\u0259n neftin 70-75%-i, benzinin 85-90%-i Az\u0259rbaycanda istehsal olunurdu. 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan \u00f6lk\u0259y\u0259 70 milyon ton neft, 22 milyon ton benzin g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Uzun ill\u0259r SSR\u0130 neft v\u0259 qaz s\u0259nayesin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etmi\u015f Nikolay \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Baybakov t\u0259sdiq edir ki, SSR\u0130-nin neft balans\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015ftirak\u0131 olmasayd\u0131 Sovetl\u0259r \u0130ttifaq\u0131n\u0131n fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259si sual alt\u0131nda qala bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi v\u0259saitl\u0259rd\u0259n m\u00fcdafi\u0259 fonduna 15 kq. q\u0131z\u0131l, 952 kq. g\u00fcm\u00fc\u015f, 320 mln. rubl verilib. C\u0259bh\u0259y\u0259 1,6 milyondan \u00e7ox z\u0259ruri mal v\u0259 125 vaqon isti geyim g\u00f6nd\u0259rilib. Yaln\u0131z Leninqrad \u00fc\u00e7\u00fcn 1942-ci ilin yay\u0131na q\u0259d\u0259r Bak\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri 2 vaqon qara k\u00fcr\u00fc, 40 ton meyv\u0259 qurusu, 12 vaqon tomat-p\u00fcre v\u0259 \u015fir\u0259, qara ciy\u0259r ekstrakt\u0131, hematogen, jelatin v\u0259 dig\u0259r qida m\u0259hsullar\u0131, habel\u0259 medikamentl\u0259r v\u0259 sar\u011f\u0131 vasit\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259rib.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 Bak\u0131da 130-dan \u00e7ox n\u00f6vd\u0259 silah v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 istehsal edilirdi. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 kolxozlarda i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n 70 %-i qad\u0131nlar idi.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 hospitallar\u0131nda c\u0259bh\u0259d\u0259 yaralanm\u0131\u015f 440 min n\u0259f\u0259r m\u00fcalic\u0259 olunub.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1939-cu il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 ba\u015flanan \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si iki imperialist ittifaq aras\u0131nda apar\u0131lsa da, Sovet \u0130ttifaq\u0131na da ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratd\u0131. \u0130lk g\u00fcnd\u0259n alman qo\u015funlar\u0131n\u0131n SSR\u0130 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259yi t\u0259l\u0259b etdi. SSR\u0130 1920-ci ild\u0259 Pol\u015fan\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi Q\u0259rbi Belorusiya v\u0259 Q\u0259rbi Ukrayna torpaqlar\u0131n\u0131 yenid\u0259n \u00f6z t\u0259rkibin\u0259 qataraq q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirildi. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1913","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1913"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1914,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913\/revisions\/1914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tcf.gdu.edu.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}